رجال در اين عصر در زمينهء رجال و شناخت راويان احاديث كتاب‌هاى چندى نوشته شد . مهم‌ترين آن‌ها كتاب الرجال نوشته كلينى بود . « 1 » چندين كتاب از ابو بكر جعابى نيز نام برده شده است كه از همه مهم‌تر طبقات اصحاب الحديث مىباشد و بقيه دربارهء راويان حديث غدير ، حديث منزلت و كسانى كه از امام على عليه السّلام روايت كرده‌اند ، مىباشد . « 2 » تنها كتاب رجالى در اين عصر ، كه بخش‌هايى از آن به دست ما رسيده و از اين‌رو حائز اهميت است ، كتاب الرجال ابو عمرو كشى مىباشد . نجاشى دربارهء آن مىگويد كه اطلاعات فراوانى دارد ؛ ولى اشتباهاتش نيز زياد است . « 3 » اصل اين كتاب به دست نيامده ؛ ولى اصلاح‌شدهء آن به قلم شيخ طوسى و با ترتيب جديد و با نام اختيار معرفة الرجال باقى مانده است . « 4 » نجاشى از اثر ديگرى به نام كتاب المحدثين نام برده كه توسط عيسى بن مهران نوشته شده بود . « 5 » حمزه بن قاسم علوى نيز كتابى درباره كسانىكه از امام صادق عليه السّلام روايت كرده‌اند داشته و نجاشى آن را ستوده است . « 6 » در اين زمينه بايد به كتاب الرجال حميد بن زياد كوفى ( م 310 ق ) واقفى مذهب هم اشاره كرد . « 7 » تاريخ از نخستين آثار تاريخى در اين دوره ، كتاب مقتل الحسين نوشتهء محمد بن احمد بن يحيى اشعرى است . « 8 » على بن ابراهيم قمى نيز كتابى به نام مغازى داشت و كتابى

--> ( 1 ) . همان ، ص 277 و طوسى ، همان ، ص 326 . ( 2 ) . طوسى ، همان ، ص 310 و ابن داود ، رجال ، ص 260 . ( 3 ) . نجاشى ، همان ، ص 372 . ( 4 ) . طوسى ، اختيار معرفة الرجال . ( 5 ) . نجاشى ، همان ، ص 297 . ( 6 ) . همان ، ص 140 ( 7 ) . همان ، ص 132 . ( 8 ) . همان ، ص 245 .